X
|
درس در يك نگاه در اين درس زنجيره غذايي و جايگاه هر موجود زنده در آن مرور وبه منظور تعميق آموختههاي قبلي دانشآموزان، بر مفهوم ارتباط غذايي بين جانداران تأكيد مي شود. دانشآموزان از طريق آشنايي با رابطه همزيستي به تنوع روابط بين حانداران و اهميت اين روابط در زندگي جانداران پي مي برندو نسبت به مشاهده رفتارهاي جانوران در محيطهاي طبيعي حساس مي شوند.فعاليت هاي اين درس در جهت توجه هر چه بيشتر دانشآموزان به محيط پيرامونشان و ايجاد حساسيت نسبت به حفظ گياهان و جانوران طراحي شده اند.همچنين دانشآموزان درمي يابند كه طبيعت از مواهب الهي است وحفظ و استفاده درست از آن يكي ار راه هاي سپاس گزاري از خالق است. اهداف / پيامد درپايان اين درس انتظار مي رود دانشآموزان بتوانند سطح 1- ارتباط هاي ساده اي بين جانداران پيرامون خود گزارش و اهميت محيط هاي طبيعي رابيان كنند. سطح 2- ضمن گزارش ارتباط هاي ساده بين جانداران بتوانند اهميت اين ارتباط را در زندگي هريك از جانداران وتأثير حفظ محيط هاي طبيعي در اين ارتباط ها بيان كنند. سطح 3- بتوانند تنوع ارتباط بين جانداران را گزارش كنندو وابستگي جانداران به زيستگاهشان را با ارائه گزارش يا مقاله نشان دهند. وسايل و مواد آموزشي فيلم آموزشي،تصاويري كه ارتباط جانوران را نشان مي دهد،محيط هاي طبيعي خارج از كلاس،كتاب كار،نرم افزار دانستنيها براي معلم فعاليت هاي انساني مانند كشاورزي ، ساختن كارخانه ، جاده سازي و گسترش حريم شهرها زيستگاه هاي زيادي را ازبين برده و يا اين كه در حال ازبين بردن است.با ازبين رفتن محيط هاي طبيعي زندگي جانوران و گياهان زيادي در معرض خطر قرار مي گيردو يا اين كه نابود مي شود.به همين علت آموزش مفاهيم پايه مرتبط با آموزش هاي زيست محيطي اهميت خاصي در برنامه هاي درسي دارد.مفاهيم اين درس به منظور ايجاد نگرش مثبت در ارتباط با حفظ طبيعت دردانشآموزان انتخاب شده است. رابطه غذايي ساده ترين ارتباط بين جانداران است.اولين حلقه هر زنجيره غذايي يك جاندارا توليد كننده است.توليدكنندگان متفاوت اند، اما در اين درس فقط گياهان معرفي مي شوند.دومين حلقه يك جانورمصرف كننده گياه خوار است.به گياه خواران اولين مصرف كننده نيز مي گويند،زيرا مواد و انرژي مورد نياز خودرا از گياهان به دست مي آورند.سومين حلقه يك جانورمصرف كننده گوشت خواراست كه موادو انرژي مورد نياز خود را از گياه خواران به دست مي آورد،به همين علت به جانوران گوشت خوار دومين مصرف كننده نيز مي گويند. تجزيه كنندگان متفاوت اند، امادراين درس فقط به قارچ ها اشاره شده است.قارچ هاي تجزيه كننده مواد و انرژي مورد نياز خود را از تجزيه لاشه جانوران و بقاياي گياهان و جانوران به دست مي آورند.درنتيجه تركيبات پيچيده بدن جانداران به تركيبات ساده اي مانند آب ، كربن دي اكسيد و تركيبات گازي ديگر تبديل مي شود كه بعضي از آنها بد بو هستند. توجه! همياري ، همسفرگي و انگلي سه نوع رابطه همزيستي است كه بين جانداران وجود دارد.اما در اين درس اين كلمه ها به كار نرفته است ،بلكه مفهوم آنها در قالب مثال و واژه ها ي سود و زيان آموده است. توجه داشته باشيد كه درهمزيستي جانداري غذاي جاندار ديگر نمي شود(در همياري هردوجانور از اين رابطه سود مي برند،در همسفرگي يكي سود مي برد و ديگري نه سود مي بردو نه زيان ؛ و در انگلي يك جاندار سود مي برد و جاندار ديگر زيان مي بيند). محيطهاي طبيعي، محيط هايي اند كه به طور طبيعي وجود دارند، مانند جنگل ،مرتع ،بيشه زار، تالاب و....اين محيط ها زيستگاه (محل زندگي )جانوران و گياهان متنوع و فراواني اند.جانداراني كه در اين محيط ها زندگي مي كنند،با گذشت زمان به خوبي با شرايط آنها سازگار شده اند و به آن عادت كرده اند.گرچه قدرت خودترميمي محيط هاي طبيعي زياد است ،اما بعضي تغييرات در وضعيت و شرايط اين محيط ها ممكن است سبب كاهش جمعيت جانداران يا ازبين رفتن آنها شود.محيط هاي طبيعي از ثروت هاي خداداي هر كشورندو مردم هر كشور مي توانند بدون ازبين بردن آنها از اين محيط ها بهره اقتصادي ببرند.محيط هاي مصنوعي دست ساخته انسان هستند.بوستان ، باغ ،باغ وحش و جنگل هاي دست كاشت از اين محيط ها هستند.محيط هاي مصنوعي آسيب پذيرترند وازغناي محيط هاي طبيعي برخوردارنيستند. شير ايراني: درنام علمي اين شير كلمه پرسيكا –پارسي – وجود دارد(Panther leo persica ).آخرين گزارش از مشاهده شير ايراني زنده مربوط به سال 1321در ارتفاعات شمال دزفول است. تقريبا دوسال پس از آن لاشه يك شير ماده در ساحل رودكارون در استان خوزستان ديده شد.شير ايراني در گذشته دربخش وسيعي از شمال افريقا تا بالكان ،قفقاز و خاورميانه تا ايران ،پاكستان ،هندوستان و حتي بنگلادش زندگي مي كرد.نقش شير در آثار باستاني نشان مي دهد كه شير براي نياكان ما جانور آشنايي بوده است.در حال حاضرتعداد معدودي شير ايراني در منطقه حفاظت شده گير در ايالت گجرات هندوستان نگهداري مي شود.متاسفانه امروزه در بعضي پايگاه هاي اطلاعاتي در اينترنت شير ايراني را به نام آسيايي و يا هندي معرفي مي كنند. كروكوديل و پرنده:كروكوديل نيل درحواشي رود نيل زندگي مي كند. اين كروكوديل گرچه جانورشكارچي و درنده اي است اما زمان هايي بدون حركت وبا دهان باز استراحت مي كند.در اين هنگام نوعي آبچليك (پرنده اي كوچك)وارد دهان آن مي شود و انگل هاي درون دهان كروكوديل را مي خورد. مورچه و شته: شته نوعي حشره و درواقع آفت گياهان است،زيرا شيره گياهان را مي خورد.بعضي حشرات دشمن شته هستند. مورچه ها شته ها را به سمت گياهان مي برندوضمن محافظت از آنها ازماده شيريني تغذيه مي كنند كه شته ها دفع مي كنند. نكات آموزشي و فعاليتهاي پيشنهادي توجه! در اين درس بنا نيست جنگل و ويژگي هاي آن معرفي شود،بلكه جنگل فقط به عنوان نمونه اي از يك محيط طبيعي و براساس اين دلائل انتخاب شده است : · جنگل هاي ايران از بقاياي جنگل هاي كهن روي زمين هستندو تنوع قابل توجهي دارند، · وسعت جنگل هاي ايران رو به كاهش است ،هم چنين مساحت جنگل ها درآسيا كمتر از قاره افريقا و بسيار كمتر از قاره هاي امريكا و اروپاست، · هر سه نوع جاندار توليد كننده ، مصرف كننده و تجزيه كننده به وضوح درآن مشاهده مي شود. دانشآموزان با يادگيري اين درس پي مي برند كه محيط طبيعي زيستگاه جانداران زيادي و بنابراين متعلق به آنهاست و استفاده ما انسان ها از اين محيط ها نبايد به اين جانداران آسيب برساند. در آغاز درس توجه دانشآموزان را به عنوان درس ،تصوير عنواني جلب كنيدو چنين سوال هايي از آنها بپرسيد: تصوير چه جايي را نشان مي دهد؟ آيا به جنگل رفته ايد؟ چه استفاده هايي از جنگل مي بريم ؟چه موجودات زنده ديگري ممكن است در اين جنگل باشند كه در تصوير ديده نمي شوند؟به نظر شما اين موجودات زنده چه ارتباطي با هم دارند؟ به آنها فرصت دهيد تا هرچه به ذهنشان مي رسد بيان كنند.دانشآموزان احتمالا به زنجيره غذايي و شبكه غذايي نيز اشاره مي كنند.درغير اين صورت شما آنها را براي رسيدن به مفهوم ارتباط غذايي هدايت كنيد. مي خورد و خورده مي شود دو فعاليت در اين صفحه طراحي شده است ودانشآموزان به طور گروهي اين دو را انجام مي دهند.هدف از اين فعاليت ها يادآوري و تعميق مفاهيمي است كه سال قبل خوانده اند.در فعاليت اول همه دانشآموزان بايد بتوانند زنجيره غذايي را به طور درست ترسيم كنند و نيزوابستگي جانورگوشت خوار به گياه سبز را نشان دهند.بيشتر دانشآموزان مفهوم مصرف كننده اول و دوم را درك مي كنند.در فعاليت دوم ،رسم ارتباطهاي بيشتر نشان مي دهد كه دانش آموزبه درك بهتري از ارتباط بين جانداران رسيده است.همچنين دانشآموزان بايد به درك مفهوم شبكه غذايي و همچنين مرتبط بودن همه شبكه هاي غذايي در تصوير مي رسند.سرانجام با همراهي دانشآموزان اين پيام ها را مطرح كنيد : زندگي جانداران به هم وابسته است،مرگ هر جاندار به طور مستقيم يا غير مستقيم در زندگي جانداران ديگر تأثير مي گذارد،تشويق به حفظ گياهان و مشاركت در ايجاد يا حفظ فضاهاي سبز. چيزي هدر نمي رود فعاليت هاي اين صفحه به منظور جلب توجه دانشآموزان به قارچ هاي تجزيه كننده و نقش آنها در طبيعت طراحي شده است. دانشآموزان در مشاهده كنيد ساختار ظاهري كپك ها را مي بينند.ميوه كپك زده را به آنها نشان دهيدو بپرسيد لكه هاي روي ميوه چه نام دارند.در ادامه آنها را به سمت قارچ هايي كه در طبيعت مي بينند هدايت كنيد. در پاسخ دهيد دانشآموزان رابا پرسش و پاسخ به اين مفهوم برسانيد كه قارچ ها سبب مي شوند كه موادپيچيده بدن جانداران به مواد ساده تبديل شود (تجزيه)و به خاك برگرد،هم چنين به اين مفهوم برسند كه در دنياي موجودات زنده هر چيزي كه براي جانداري ماده زائد محسوب مي شود، مورد استفاده جاندار ديگر قرار مي گيرد. دانشآموزان درگزارشي كه براي گزارش دهيد به طور گروهي تهيه مي كنند ، متوجه مي شوند كه بعضي افراد بقاياي گياهي را مي سوزانند،بعضي آنها را مانند زباله دور مي ريزند، اما بعضي ديگر آنها را زير خاك دفن مي كنند تا با كمك فعاليت تجزيه كنندگان كود شوند.دانشآموزان در گزارش بايد به مزايا و معايب هر روش در جنبه هاي اقتصادي ،تأثير در آلودگي هوا و... اشاره كنند.در تهيه اين گزارش با كشاورز، باغبان ، و يا كارگر بوستان گفتوگو مي كنند و علت به كارگيري هر روش را از زبان آنها نيز مي نويسند.با انجام اين فعاليت توجه دانشآموزان را به دورريز ميوه ها و سبزيجات جلب كنيد .ضمن اين كه از اين فرصت براي توجه دادن دانشآموزان به صرفهجويي و مصرف درست بهره مي بريد، مي توانيد به آنها پيشنهاد دهيد كه در خانه كود گياهي درست كنند.دانشآموزان در تهيه اين گزارش به استفاده از يك فرايند زيستي (تجزيه) در يك فعاليت اقتصادي آشنا مي شوند(تهيه كود) و درك مي كنند كه در طبيعت چيزي هدر نمي رود. با هم زندگي ميكنند ازدانشآموزان بخواهيد كه به تصوير ها نگاه كنند.درارتباط با هر تصوير مثلا بپرسيد: نام اين جانوران چيست؟ درباره هرجانورچه چيزي مي دانيد؟ آيا درفيلم هاي مستند چنين تصاويري ديده ايد؟در صورت امكان فيلم هايي در اين ارتباط به بچه ها نشان دهيد.اگر دانشآموزان نتوانستند با تصاوير ارتباط درستي برقرار كنند به دانشآموزان فرصت دهيد تا بعد از مشاهده هر تصوير متن مربوط به آن را بخوانند و دوباره تصاوير را مشاهده كنند.دانشآموزان در اين صفحه به ارتباط هايي متفاوت از ارتباط غذايي بين جانداران پي مي برند.مي توانيد از آنها بخواهيد كه نامي كلي براي نوع ارتباط در هر مثال ارائه دهند.از آنها بخواهيد مثال هاي مشابه چنين ارتباط هايي گزارش دهند .دانشآموزان ممكن است مثال هايي ازارتباط بين كنه و جانوران ،حشرات با گياهان، و پرندگان با ته مانده سفره ما گزارش دهند.دانشآموزان با يادگيري اين مفاهيم به تنوع ارتباط بين جانداران وبه شگفتي هاي اين ارتباط ها پي مي برند. طبيعت را حفظ كنيم دانشآموزان در اين صفحه ضمن آشنايي با محيط هاي طبيعي و مصنوعي به اهميت حفظ محيط هاي طبيعي پي مي برندبا توجه دادن دانشآموزان به تصاوير اين صفحه با پرسش هايي آنها را به سمت تفاوت دو محيط هدايت كنيد.دانشآموزان با تهيه گزارش شناخت بيشتري از محيط پيرامون خود كسب مي كنند و به نقش انسان در تخريب يا حفظ محيط هاي طبيعي و جانداران پي مي برند. متوجه مي شوند كه محل زندگي آنها هميشه به شكل فعلي نبوده و تغيير كرده است ، همچنين به اطلاعاتي مبني بر اهميت محيط طبيعي در زندگي مردم و يا خانواده خود پي مي برند. در آموزش اين مبحث مي توانيد از محيط بانان و عكاسان حيات وحش دعوت كنيد تا با دانشآموزان گفت و گويي درارتباط با نوع مسئوليت و حرفه خود داشته باشندو به پرسش هاي دانشآموزان پاسخ دهند. ازبين رفتن همه افراد يك نوع جانور يا گياه ،مفهوم ديگري است كه دراين صفحه به آن پي مي برند.احتمالا در پاسخ به اين پرسش كه چه گياهان و جانوراني را مي شناسيد كه اكنون وجود ندارند به دايناسورها و ماموت ها اشاره مي كنند.با پرسش هايي دانشآموزان را به اين سمت هدايت كنيد كه اگر ويژگي هاي زيستگاه (محل زندگي ) جانداران تغيير كند(آب و هوا، وسعت ،غذاو...)زندگي جانداران در خطر قرار مي گيرد. قبل از مطرح كردن نكته تاريخي از دانشآموزان بپرسيد آيا در ايران شير وجود دارد يا نه . سپس با نشان دادن تصاويري از حكاكي شير در آثارباستاني ايران ، شعرها ، داستان ها و ضرب المثل هايي توجه دانشآموزان را به شير در فرهنگ ايراني جلب كنيد.دوباره همان پرسش را تكرار كنيدو آنها را به اين واقعيت توجه دهيد كه اكنون در ايران به طور طبيعي شير وجود ندارد.دانشآموزان را براي رسيدن به اين مفهوم هدايت كنيد كه در صورت عدم حفاظت از محيط زيست ممكن است جانداران ديگري نيز به سرنوشت شير ايراني دچار شوند. درخت كاري . دانشآموزان در گفتوگو كنيد اين صفحه نسبت به وجود سازمان ها و مشاغل مرتبط با حفظ محيط زيست آگاه مي شوند.در صورتي كه فردي از بستگان دانش آموزي چنين شغل يا مسئوليتي دارد ، خوب است كه از او دعوت كنيد تا در باره شغل يا مسئوليت خود با دانشآموزان گفت و گو كند. درختي كه ميكاريم در اين قسمت توجه دانشآموزان به يك سنت و رسم پسنديده كه ريشه در تمدن و فرهنگ ايراني و اسلامي دارد جلب مي شود،وبا كاربرد مفهوم بومي براي جانداران و گياهان آشنا مي شوند. دانشآموزان متوجه جانوران و گياهان بومي منطقه خود و كاشت درختي كه مناسب منطقه است ،حساس مي شوند.همچنين حس مشاركت دانشآموزان در حفظ گياهان و جانوران بومي تقويت مي شود. به اختيار شما دانشآموزان با انجام هر يك از فعاليت هاي پاياني درس به محيط هاي طبيعي وجانوران و گياهان پيرامون خود علاقمند و نسبت به حفظ آنها حساس مي شوند و احساس مسئوليت مي كنند.همچنين تجربه هايي كسب مي كنندكه درزندگي آينده و شغلي آنها نقش موثر و سازنده دارد.توجه داشته باشيد كه اهميت اين فعاليت دراين است كه كارخود دانشآموزان باشد،بنابراين كيفيت عكس، نقاشي و يا نوشته ها ملاك ارزيابي كار دانش آموز نيست ،بلكه ارائه مفاهيم علمي و بازتاب آموخته ها ي دانش آموزدر اين قالب ها اهميت دارد. جدول ارزشيابي ملاك ها و سطوح عملكرد
ابزار و روش ارزشيابي ايجاد فرصتهايي براي كار گروهي و ارزيابي مشاركت دانشآموزان، ارزيابي از كار گروه در انجام تكاليف درس، استفاده از آزمونهاي تصويري، فهرست وارسي مبني بر مشاركت، استدلال، علاقمندي به كار گروهي و...
|
|
