X
تبلیغات
آموزش دروس پایه ششم ابتدایی - راهنمای تدریس درس خیلی کوچک خیلی بزرگ

درس در يک نگاه

در دنيايي كه ما زندگي مي‌كنيم علاوه بر موجوداتي كه با چشم مي‌بينيم موجوداتي زيادي نيز وجود دارند كه با چشم غيرمسلح ديده نمي‌شوند و براي ديدن آنها از ذره‌بين يا ميكروسكوپ استفاده مي‌گردد، به همين دليل به آنها موجودات ذره‌بيني يا ميكروسكوپي گفته مي‌شود.

مثلاً يك قطره‌ي كوچك آب در زير ميكروسكوپ به‌صورت دنياي بزرگي مشاهده مي‌شود كه در آن هزاران موجود زنده‌ي كوچك زندگي مي‌كنند، به همين دليل، عنوان درس، «خيلي كوچك، خيلي بزرگ» انتخاب شده است.

دانش‌آموزان در سال‌هاي گذشته ممكن است با ميكروسكوپ كار كرده باشند ولي كار با ميكروسكوپ، مهارت خاصي نياز دارد كه با آزمايش و خطا و بازي‌كردن با ميكروسكوپ به خوبي كسب نمي‌شود. براي رسيدن به اين مهارت، يا به عبارت ديگر، كسب اين شايستگي توسط دانش‌آموزان، اين درس آماده شده است و در آن ابتدا، اجزاي ميكروسكوپ و سپس مراحل كار با آن ارائه شده كه با اجراي صحيح آن مي‌توان با هر ميكروسكوپي كار كرد.

براي افزايش مهارت كار با ميكروسكوپ چند نمونه فعاليت بيان شده، از جمله مشاهده‌ي يك قطره آب، جلبك، مخمر، سلول‌هاي گياهي و جانوري.

 اهداف/ پيامد

در پايان اين درس انتظار مي‌رود دانشآموزان بتوانند:

سطح 1: از ميكروسكوپ به درستي استفاده نمايند و نمونه‌هاي آماده را در آن قرار داده، مشاهده نمايند.

سطح2: نمونه‌هايي را با راهنمايي معلم تهيه كرده، آنها را در زير ميكروسكوپ با بزرگنمايي‌هاي مختلف مشاهده نمايند و نتايج به‌دست‌آمده را گزارش دهند.

سطح 3: نمونه‌هايي را به كلاس آورده، در زير ميكروسكوپ با بزرگنمايي‌هاي مختلف مشاهده نمايند و به ديگران پيشنهاد دهند.

مواد و وسايل آموزشي

-       ميكروسكوپ، ترجيحاً دو چشمي مركب. در سال‌هاي اول با هر ميكروسكوپي كه در مدرسه وجود دارد مي‌توان كار كرد ولي بهتر است براي سال‌هاي آينده به تعداد بيشتري ميكروسكوپ دوچشمي براي مدرسه تهيه گردد تا دانش‌آموزان بتوانند در گروه‌هاي بيشتري به كسب اين شايستگي بپردازند.

-       لام (تيغه‌ي شيشه‌اي)  و لامل (تيغك شيشه‌اي)، حداقل دو بسته از هركدام.

-       فيلم آموزشي در مورد اجزاي ميكروسكوپ و چگونگي كار با ميكروسكوپ.

-       اسلايدهاي آماده‌ي ميكروسكوپي (لام‌هاي آماده‌ي گياهي، جانوري و....)

-       مقداري آب از بركه يا جويي كه داراي جلبك باشد.

-       مخمر يا خمير مايه‌ي نانوايي.

-       تعدادي برگ تازه از گياهان مختلف.

دانستني‌ها براي معلم

انواع ميكروسكوپ:

اكثر ميكروسكوپ‌هايي كه در آزمايشگاه‌هاي امروزي ديده مي‌شوند الكتريكي هستند كه با نور لامپ، نمونه را روشن مي‌كنند تا ديده شود.

در ميكروسكوپ‌هاي قديمي، به‌جاي لامپ، آينه‌اي وجود دارد كه نور خورشيد يا لامپ را به سمت نمونه منعكس مي‌كند. اين ميكروسكوپ‌ها نيز قابل استفاده هستند فقط بايد در جاي مناسب قرار داده شوند و آينه‌ي آن را طوري تنظيم كرد كه نور به سمت نمونه متمركز و ميدان ديد آن روشن شود.

در مورد ميكروسكوپ‌هاي نوري (لامپي) در آزمايشگاه دو نوع آن وجود دارد.

ميكروسكوپ نوري مركب  (Compound):

اين نوع ميكروسكوپ‌ها به صورت يك‌چشمي يا دوچشمي وجود دارند. لامپ آنها در قسمت پايين در زير نمونه قرار مي‌گيرد و تصوير نمونه‌هايي از آن در كتاب درسي وجود دارد.

تصوير اين ميكروسكوپ‌ها معكوس است و نمونه بايد يا نازك باشد يا برش داده شود تا نور از آن عبور نمايد.

ميكروسكوپ تشريحي  (لوپ يا استريو) (Loop-Stereo):

اين ميكروسكوپ‌ها كه در بعضي آزمايشگاه‌ها وجود دارند با داشتن تصوير مستقيم ولي بزرگنمايي كمتر، از بقيه متمايز مي‌شوند و چون نمونه‌، كامل و بدون برش در آن قرار مي‌گيرد، براي دانش‌آموزان بسيار جالب است.

با اين ميكروسكوپ دانش‌آموزان مي‌توانند شيارهاي روي پوست يا زير ناخن‌هاي خود را ببينند.

چون در بيشتر مدارس، ميكروسكوپ تشريحي وجود ندارد در مورد آن صحبت نمي‌كنيم ولي اگر در كنار ميكروسكوپ‌هاي مركب از اين نوع ميكروسكوپ هم وجود داشته باشد، براي مشاهده‌ي بهتر نمونه‌ها و مقايسه‌ي انواع ميكروسكوپ مي‌تواند مؤثر واقع شود.

 

 

 

شكل ميكروسكوپ تشريحي

Loop

اجزاي ميكروسكوپ:

1- عدسي‌هاي چشمي: اين عدسي‌ها كه تصوير نمونه را به چشم مي‌رسانند

 در انتهاي لوله‌اي قرار دارند و در بعضي ميكروسكوپ‌ها به‌صورت پيچي و

 در بعضي به‌صورت كشويي وارد لوله مي‌شوند. روي آنها بزرگنمايي نوشته

 شده است. معمولاً بزرگنمايي آنها ×10 است ولي در بعضي ×5 و ×20 نيز

ممكن است باشد.

در ميكروسكوپ‌هاي دوچشمي فاصله‌ي اين دو عدسي قابل تنظيم است. در بين آنها بخش ميلي‌متري وجود دارد كه روي آن اعدادي نوشته شده است. هر شخصي فاصله‌ي دو چشم ثابتي دارد كه مي تواند آن را براي خود تنظيم كند تا نمونه‌ها را بهتر مشاهده نمايد.

براي تنظيم فاصله‌ي دو عدسي، ابتدا آن را روي حداكثر قرار مي‌دهيم، داخل عدسي‌ها را نگاه مي‌كنيم، دو دايره‌ي مجزا ديده مي‌شود به آهستگي فاصله‌ي دو عدسي را كم مي‌كنيم تا دو دايره بر هم منطبق شوند.

2- عدسي‌هاي شيئي: اين عدسي‌ها بر روي صفحه‌ي دايره‌اي به نام صفحه‌ي چرخان قرار دارند و اندازه‌هاي متفاوتي دارند. با چرخاندن اين صفحه، مي‌توان هركدام را در مسير نور قرار داد. قرار گرفتن عدسي در مسير نور با صداي چفت‌شدن خاصي همراه است. اگر عدسي دقيقاً در مسير نور نباشد ميدان ديد به صورت تاريك تا دايره‌ي ناكامل ديده مي‌شود.

تعداد عدسي‌هاي شيئي در ميكروسكوپ‌هاي قديمي متفاوت است ولي معمولاً 4 عدد است:

-       بزرگنمايي كم كه معمولاً ×4 است (كوچكترين عدسي).

-       بزرگنمايي متوسط كه معمولاً ×10 است.

-       بزرگنمايي زياد كه معمولاً ×40 است.

-       بزرگنمايي خيلي زياد يا روغني كه معمولاً ×100 است (بزرگترين عدسي).

اين عدسي‌ها با پيچاندن باز و بسته مي‌شوند و مي‌توان آنها را از كوچك به بزرگ مرتب نمود.

3- صفحه‌ي ميكروسكوپ: صفحه‌ي سوراخ‌دار كه نمونه روي آن قرار مي‌گيرد.

4- گيره‌ي نگهدارنده: نمونه را در محل خود محكم نگه مي‌دارد و با فنري محكم شده است.

5- پيچ حركت لام: در ميكروسكوپ‌هاي جديد وجود دارد. دو پيچ جداگانه يا سوار بر هم هستند كه يكي لام را به جلو و عقب و ديگري آن را به چپ و راست مي‌برد.

6- كندانسور (متمركزكننده‌ي نور): مجموعه‌اي از عدسي‌ها و يك دريچه (ديافراگم) است كه نور را از لامپ گرفته، بر روي نمونه متمركز مي‌كند. ديافراگم كه با اهرمي باز و بسته مي‌شود ميزان نور ورودي بر روي نمونه را كم يا زياد مي‌كند.

كندانسور با پيچي در محل خود محكم شده است كه با شل كردن آن مي‌توان كندانسور را تنظيم و حتي خارج نمود.

ميكروسكوپ‌هاي قديمي ممكن است كندانسور نداشته باشند.

7- پيچ‌هاي تنظيم‌كننده‌ي تصوير: در بيشتر ميكروسكوپ‌ها دو عدد هستند كه يا جداگانه يا بر روي هم قرار گرفته‌اند.

1-7- پيچ ماكرو يا تند (پيچ بزرگتر): فاصله‌ي نمونه و عدسي را به سرعت تغيير مي‌دهد. در ابتداي كار با ميكروسكوپ، براي يافتن تصوير و در بزرگنمايي كم، بيشتر از آن استفاده مي‌شود.

2-7- پيچ ميكرو - كند (پيچ كوچكتر): فاصله‌ي نمونه و عدسي را با سرعت كم و ميكرومتري تغيير مي‌دهد و در بزرگنمايي‌هاي زياد و براي تنظيم دقيق تصوير از آن استفاده مي‌شود.

8- لامپ ميكروسكوپ:

نور را تأمين مي‌كند. معمولاً در زير پايه‌ي ميكروسكوپ جاسازي شده و مي‌توان در صورت نياز، آن را تعويض نمود.

9- پايه‌ي ميكروسكوپ:

ميكروسكوپ با كمك آن بر روي ميز قرار مي‌گيرد و بخش‌هاي مختلف ميكروسكوپ روي آن قرار دارند.

10- دسته‌ي ميكروسكوپ:

عدسي‌ها روي آن سوار شده‌اند و براي حمل ميكروسكوپ، آن را در يك دست مي‌گيرند و دست ديگر را زير پايه‌ي ميكروسكوپ قرار مي‌دهند.

11- كليد روشن و خاموش:

در بعضي ميكروسكوپ‌ها به‌صورت چرخان است و ميزان نور را نيز تنظيم مي‌كند و در بعضي ديگر اين دو مورد جدا از هم هستند.

مراحل كار با ميكروسكوپ:

    در كتاب درسي آمده است. به ترتيب آن را اجرا نماييد.

نكات ايمني:

1-  قبل و بعد از كار با ميكروسكوپ عدسي‌ها را تميز نماييد.

اگر كاغذ مخصوص (Lens Paper) در اختيار داريد از آن استفاده نماييد. در غير اينصورت از پارچه‌ي بدون پرز نرم استفاده نماييد. مي‌توانيد آن را با آب مقطر يا بخار نمدار نماييد يا از گزيلول (Xylole) استفاده نماييد.

استفاده از الكل معمولي و صنعتي براي پاك كردن عدسي‌ها صحيح نيست.

2-  در مواقع عدم استفاده از ميكروسكوپ، آن را خاموش نماييد. احتمال سوختن لامپ ميكروسكوپ زياد است.

3-  در ابتدا و انتهاي كار با ميكروسكوپ، عدسي با بزرگنمايي كم را در مسير نور قرار دهيد.

4-  اگر از روغن مخصوص عدسي 100x  (Immersion Oil) استفاده كرديد بعد از كار آن را از روي لام و عدسي پاك كنيد.

5-  پس از كار با ميكروسكوپ، حتماً آن را خاموش نموده، دوشاخه‌ي برق آن را از پريز خارج كرده و روكش ميكروسكوپ را روي آن قرار دهيد.

نکات آموزشي و فعاليت‌هاي پيشنهادي

·        با توجه به محدود بودن تعداد ميكروسكوپ‌ها در مدارس، بهتر است گروه‌بندي مناسبي انجام شود تا همه‌ي دانش‌آموزان بتوانند در فرصت مناسب با ميكروسكوپ كار كنند.

·        پيشنهاد مي‌شود ابتدا اجزاي ميكروسكوپ (مطابق شكل كتاب) در روي يك ميكروسكوپ نشان داده شوند.

·        پس از اطمينان از يادگيري اجزاي ميكروسكوپ، مراحل كار با ميكروسكوپ آموزش داده شود.

در اين دو مرحله مي‌توانيد از فيلم آموزشي تهيه شده نيز استفاده نماييد.

·        براي يادگيري بهتر، گروه‌ها مي‌توانند اجزا و مراحل كار را در گروه خود بازآموزي نمايند.

·        پس از آن مي‌توانيد كار را با نمونه‌هاي ديگر ادامه دهيد.

·        با توجه به كم بودن وقت جلسات در دوره‌ي ابتدايي، دانش‌آموزان مي‌توانند در هر جلسه، يك يا دو مورد  از فعاليت‌ها را در گروه‌ها انجام دهند و معلم با راهنمايي‌هاي خود و هدايت آنها، طوري عمل نمايد كه همه‌ي دانش‌آموزان مهارت كار با ميكروسكوپ را تجربه نمايند.

·        اگر تعداد ميكروسكوپ‌ها كم است سعي شود با هماهنگي با مدير مدرسه براي سال‌هاي آتي، تعداد بيشتري ميكروسكوپ تهيه شود.

·        براي هر فعاليت از دانش‌‌آموزان گزارشي به‌صورت رسم شكل خواسته شود تا دانش‌آموزان به‌صورت فعال‌تر در گروه شركت نمايند.

 

جدول ارزشيابي ملاکها و سطوح عملکرد

ملاک‌ها

سطح 1

 سطح 2

سطح 3

كار عملي

بتواند با ميكروسكوپ كار كند و لام را ببيند.

 

بتواند نمونه‌هايي را با راهنمايي معلم ببيند.

بتواند به تنهايي با ميكروسكوپ نمونه‌هاي جديدي را ببيند.

گزارش‌دادن

شكل نمونه‌هاي آماده را رسم و گزارش نمايد.

شكل نمونه‌هايي را رسم و گزارش نمايد.

شكل نمونه‌هاي جديد را رسم و گزارش نمايد.

همكاري با گروه

شركت در گروه

فعال بودن در گروه

هدايت اعضاي گروه به سمت فعاليت بيشتر

روش و ابزار ارزشيابي

1-  دانش‌‌آموز بتواند با ميكروسكوپ به‌صورت صحيح كار كند و نمونه‌اي را در بزرگنمايي مختلف مشاهده و تصوير آن را تنظيم نمايد.

2-  بررسي گزارش‌هاي دانش‌آموزان در مورد هر فعاليت.

3-  چك‌ليست معلم در مورد فعاليت‌هاي گروهي.

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه 1391/07/03ساعت 21:55  توسط  مهدوی   |